Gorzko, gorzko
Smak jest złożonym zmysłem, na który może wpływać wiele czynników. Zaburzenie czucia smaku w jamie ustnej ma swój termin medyczny – dysgeusia. Smak odczuwany jest wówczas jako nieprzyjemny, gorzki, metaliczny, słony lub nawet zjełczały. Może być obecny przez długi okres czasu i nie ustępować po szczotkowaniu, dotąd aż nie dostanie znaleziona i zlikwidowana jego przyczyna. Ten kłopotliwy stan jest jak przysłowiowa „łyżka dziegciu w beczce miodu”, może zakłócać normalne funkcjonowanie, powodować dyskomfort, odbierać przyjemność z jedzenia lub być jednym z szeregu dokuczliwych objawów, w zależności od dolegliwości, która go powoduje.
Pomocy szukasz u dentysty? To nie zawsze słuszne. Przyczyn gorzkiego smaku w ustach może być wiele. Są wśród te stosunkowo błahe jak dieta czy zgaga, po te naprawdę poważne jak choroby ogólnoustrojowe czy neurologiczne.
Przyczyna może kryć się w ustach
Wśród powodów mogą być te związane ze zdrowiem jamy ustnej.
– – mówi dr Aleks Charniuk, stomatolog ze Stankowscy & Białach Stomatologia w Poznaniu.
Ciągłe uczucie suchości w jamie ustnej może być spowodowane m.in. podeszłym wiekiem, lekami (np. przeciwdepresyjnymi), chorobą autoimmunologiczną, np. zespołem Sjögrena, paleniem papierosów czy tłustą dietą pełną ostrych przypraw, co sprzyja wysuszeniu śluzówek jamy ustnej. Nawet zatkany nos może skutkować suchością, ponieważ wtedy oddychamy przez usta. Jeśli doskwiera nam permanentny brak wilgoci w jamie ustnej, warto porozmawiać z lekarzem i ustalić właściwą przyczynę problemu. Można również stosować specjalne preparaty np. tak zwane substytuty śliny, czyli żele nawilżające śluzówki i przynoszące ulgę pacjentom.
Uporczywa gorycz może również wynikać ze złej higieny jamy ustnej, która sprzyja próchnicy, infekcjom jamy ustnej czy chorobom dziąseł. Metaliczny posmak w ustach jest charakterystycznym objawem w przebiegu stanów zapalnych dziąseł i paradontozy, gdzie może dochodzić do krwawienia tkanek miękkich oraz infekcji zęba. Wtedy uczucie nie zniknie, dopóki nie wyleczymy schorzenia. Aby uniknąć tych problemów należy pamiętać o regularnych przeglądach i usuwaniu kamienia nazębnego u dentysty, regularnie szczotkować i nitkować zęby oraz oczyszczać język skrobakiem. W pozbyciu się nieprzyjemnego wrażenia i ograniczeniu ilości bakterii pomoże również płyn do płukania jamy ustnej.
– – wyjaśnia stomatolog.
Zespół pieczenia jamy ustnej (BMS – burning mouth syndrome), przewlekła choroba błony śluzowej jamy ustnej również może być przyczyną zaburzeń smaku. Charakteryzuje się dolegliwościami bólowymi, uczuciem palenia, pieczenia, podobnym do tego, jakie występuje przy spożyciu ostrej papryki. Czasami towarzyszy temu suchość w ustach, uczucie goryczy lub metaliczny posmak. Objawy schorzenia mogą pojawiać się sporadycznie lub dokuczać stale, punktowo (najczęściej język) lub w całej jamie ustnej. Niektórzy pacjenci cierpiący na dolegliwość mogą mieć trudności ze spożywaniem jedzenia czy napojów, inni z kolei przy posiłkach mogą odczuwać ulgę.
Również infekcja grzybicza jamy ustnej może skutkować nieprzyjemnym posmakiem, który trwa aż do wyleczenia problemu. Dodatkowo, łatwo ją rozpoznać po białym, serowatym nalocie na języku, gardle i błonach śluzowych jamy ustnej.
- – mówi dr Charniuk.
Burza hormonów, stres, orzeszki czy poważna choroba?
Objaw nie zawsze spowodowany jest problemami stomatologicznymi. Gorzki czy metaliczny posmak w ustach jest powszechną dolegliwością u kobiet ciężarnych, szczególnie w I. trymestrze ciąży (w trakcie ciąży lub po porodzie zazwyczaj problem znika) oraz kobiet przechodzących menopauzę (spadek ilości estrogenów skutkuje zespołem pieczenia jamy ustnej). To bezpośrednio wina hormonów, które wpływają na funkcjonowanie kubków smakowych i zmianę odczuwania smaku.
Zaburzone czucie smaku, w tym gorzki posmak w ustach może być również spowodowane przez: refluks lub chorobę refleksową przełyku tzw. GERD (cofanie się kwaśnej treści z żołądka i dwunastnicy do przełyku powoduje nieprzyjemny posmak w ustach, pieczenie w klatce piersiowej czy problemy z przełykaniem), cukrzycę (posmak metalu może oznaczać podwyższony poziom insuliny), stres i niepokój (poprzez suchość w jamie ustnej), uszkodzenie nerwów spowodowane urazem głowy, urazy nerwów czuciowych, które przewodzą smak, choroby neurologiczne tj. padaczka, stwardnienie rozsiane, porażenie Bella (nerwu twarzowego), demencja, migrena, nowotwór mózgu, farmakoterapię (substancje zawarte w niektórych antybiotykach np. tetracyklinie, lekach na nadciśnienie, astmę lub chorobę Alzheimera, lekach przeciwgrzybiczych, suplementach diety zawierających jony metali np. miedź, żelazo, chrom lub cynk oraz leki na bazie litu mogą przenikać do śliny i powodować gorzki posmak).
Za zaburzenia smaku może być również odpowiedzialne leczenie onkologiczne. Chemioterapia i radioterapia u części pacjentów powoduje podrażnienie receptorów smakowych, w efekcie uczucie gorzkiego smaku może wystąpić nawet przy zjedzeniu kanapki czy wypiciu wody. Również alergie, infekcje dróg oddechowych np. zapalenie zatok, angina, zapalenie gardła czy przeziębienie mogą powodować zwiększoną wrażliwość na gorzkie smaki.
Winna może być również długotrwała ekspozycja na wdychanie ołowiu lub rtęci lub… orzeszki piniowe, z których przygotowuje się m.in. włoski sos pesto. U części osób konsumpcja pinioli może bowiem powodować tajemniczy stan nazywany „pine mouth”lub „pine nut syndrome”(ang. pine – orzeszki piniowe, mouth - usta), czyli gorzki, metaliczny posmak w ustach utrzymujący się nawet do kilkunastu dni po ich spożyciu. Przyczyna nie jest znana, ale może mieć związek z chemikaliami stosowanymi w procesie łuskania orzechów, genetyczną predyspozycją lub olejem ulegającym zjełczeniu.
Czy to się leczy?
Choć nieprzyjemny posmak w ustach nie jest chorobą, to jeśli towarzyszy nam od wielu dni, może sygnalizować nieprawidłowość i wymagać konsultacji lekarskiej. Pozbycie się problemu wymaga znalezienia pierwotnej przyczyny.
Zalecana jest kontrola u dentysty, aby wykluczyć suchość, problemy z zębami, dziąsłami czy infekcje jamy ustnej. Jeśli stomatolog nie stwierdzi nieprawidłowości, możemy udać się do lekarza rodzinnego, który przeprowadzi wywiad, dopyta o inne objawy, stosowane leki i w razie potrzeby zleci stosowne badania lub pokieruje do specjalisty np. gastrologa (refluks), neurologa, endokrynologa czy diabetologa (cukrzyca). Dopiero wówczas możliwa będzie diagnoza i ukierunkowane leczenie choroby odpowiedzialnej za nieprzyjemne wrażenie w jamie ustnej. Po znalezieniu przyczyny i rozpoczęciu leczenia odczuwanie smaków powinno wrócić do normy, a nietypowy posmak zniknąć.
Goryczka daje się we znaki? Te metody mogą pomóc
Domowe, proste do zrealizowania sposoby mogą doraźnie pomóc i złagodzić objawy. Są wśród nich:
- odpowiednia higiena jamy ustnej: szczotkowanie i nitkowanie zębów min. 2 razy dziennie, stosowanie płukanek o właściwościach antybakteryjnych,
- żucie gumy bez cukru, która pobudza produkcję śliny i przywraca właściwe pH,
- unikanie cukru, paradoksalnie cukier zwiększa gorycz w ustach,
- nawadnianie i picie dużej ilości płynów w ciągu dnia,
- unikanie czynników ryzyka, np. w przypadku choroby refluksowej będzie to rezygnacja z tłustej, ciężkostrawnej diety, pikantnych przypraw, potraw smażonych, redukcja lub wyeliminowanie wyrobów tytoniowych oraz alkoholu,
- jeśli spożywasz duże ilości leków i suplementów, upewnij się, że dawka jest odpowiednia lub zapytaj lekarza o zmianę leków.
