W poniedziałek opublikowano "Raport z działań Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie zdrowia publicznego za rok 2025". Podsumowuje on informacje m.in. o bezpieczeństwie żywności, sytuacji epidemiologicznej w Polsce, jakości wody, zdrowiu środowiskowym, warunkach pracy i nauki, promocji zdrowia, cyfryzacji i działalności laboratoriów Państwowej Inspekcji Sanitarnej.
Spadek zachorowań na krztusiec i gruźlicę
W ocenie autorów raportu w 2025 r. zanotowano "typowe sezonowe wzrosty epidemiczne infekcji wirusowych przenoszonych drogą oddechową (COVID-19, RSV i grypa), jak również znaczący spadek liczby zachorowań wynikających ze średniookresowych cykli epidemicznych (krztusiec)".
Wśród bakteryjnych chorób dróg oddechowych zanotowano prawie trzykrotny spadek zachorowań na krztusiec – z 32 430 przypadków w 2024 r. do 11 339 przypadków w 2025 r. Autorzy podkreślili, że szczepienie dzieci przeciw krztuścowi w Polsce jest obowiązkowe. Szczepionka podawana jest w jednym wstrzyknięciu jako szczepionka przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi. U osób dorosłych zalecane jest wykonanie co 10 lat szczepienia przypominającego przeciw krztuścowi szczepionką skojarzoną, przeznaczoną do uodporniania przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi.
Raport wskazuje na spadek liczby zachorowań na gruźlicę, co – jak oceniono – stanowi kontynuację długoterminowych trendów.
"Po raz pierwszy zeszły one do poziomu 9,9 na 100 tys. ludności, co spowodowało przeniesienie Polski do kategorii państw o niskiej zapadalności (poprzednio byliśmy w kategorii średniej)" – napisali autorzy raportu, wskazując, że jest to skutek „efektywnych wieloletnich działań nakierowanych na eliminację zachorowań”.
Pierwszy przypadek choroby od 25 lat
Zwrócono uwagę, że w 2025 r. pojawił się pierwszy od 25 lat przypadek błonicy gardła u sześcioletniego niezaszczepionego dziecka. Błonica podlega obowiązkowej hospitalizacji, a leczenie polega na stosowaniu antybiotyków i jak najszybszym podaniu antytoksyny (w przypadku potwierdzenia właściwości toksynotwórczych szczepu), która działa neutralizująco na krążącą toksynę, niezwiązaną jeszcze z tkankami układu nerwowego czy serca. Szybkie podanie antytoksyny decyduje o wyniku leczenia.
Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania błonicy jest szczepienie. W Polsce obowiązek szczepienia przeciw błonicy obejmuje dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia – wskazali autorzy raportu.
Choroby przenoszone drogą pokarmową. Co wynika z raportu?
W kategorii chorób przenoszonych drogą pokarmową raport wskazuje na pogorszenie sytuacji w zakresie wirusowego zapalenia wątroby typu A.
„W 2025 r. zarejestrowano 115 ognisk WZW typu A na terenie całej Polski, czyli ponad czterokrotnie więcej niż w 2024 r., kiedy odnotowano 26 ognisk” – czytamy w raporcie.
Jego autorzy zaznaczyli, że "w przypadku WZW typu A istnieje skuteczna profilaktyka – szczepienia ochronne". Są one zalecane szczególnie osobom wyjeżdżającym do krajów o wysokiej i pośredniej endemiczności zachorowań, osobom zatrudnionym przy produkcji i dystrybucji żywności, usuwaniu odpadów komunalnych i płynnych nieczystości oraz przy konserwacji urządzeń służących temu celowi, a także dzieciom w wieku przedszkolnym, szkolnym oraz młodzieży, które nie chorowały na WZW typu A.
Z kolei w przypadku salmoneloz raport wskazuje na trend spadkowy, choć jak oceniono, "nadal pozostają one najczęściej identyfikowaną infekcją bakteryjną jelit".
Nowym zjawiskiem w 2025 r. było pojawienie się zatruć pokarmowych o etiologii niezakaźnej (intoksykacji) w postaci choroby Zalewu Wiślanego (choroby Haff).
"Odnotowano 30 przypadków zachorowań powiązanych ze spożyciem w dużej ilości samodzielnie złowionych ryb, głównie węgorza, co wymagało podjęcia natychmiastowych działań międzysektorowych" – wskazali autorzy raportu.
Zwrócili uwagę, że w 2025 r. nastąpił wzrost liczby zachorowań na choroby przenoszone przez kleszcze, takie jak borelioza i kleszczowe zapalenie mózgu. Wiąże się to bezpośrednio m.in. z postępującymi zmianami klimatycznymi.
Wskazano, że "dla zapobiegania zachorowaniom na KZM kluczowe znaczenie mają zarówno ochrona przed kleszczami, jak i szczepienia ochronne".
"Schemat szczepienia składa się z trzech dawek, po których po 1-3 latach podawana jest pierwsza dawka przypominająca, a po kolejnych 3-10 latach następne dawki przypominające. Na zakażenie najbardziej narażone są osoby przebywające często w lasach i miejscach bytowania kleszczy" – napisali autorzy raportu.
Choroby przenoszone drogą płciową. Jeden z najwyższych wyników w historii
Wskazali także na wzrost liczby nowo wykrytych przypadków chorób przenoszonych drogą płciową oraz zakażeń HIV, pisząc, że "osiągnęła ona jeden z najwyższych wyników w historii, podobnie jak w przypadku kiły i rzeżączki".
Od maja 2025 r. testy na HIV są dostępne w ramach opieki POZ finansowanej z NFZ. Jednak realna liczba wykonanych w POZ testów nie jest znana.
W latach 2022-2024 zanotowano wzrost liczby zgłoszeń niepożądanych odczynów poszczepiennych po szczepieniach przeciw HPV. W 2022 r. zgłoszono 8 przypadków, w 2023 r. 66 przypadków, a w 2024 r. 134 przypadki.
Marta Kawczyńska – dziennikarka Dziennik.pl. Ukończyła Filologię Polską na Uniwersytecie Warszawskim ze specjalizacją animacja kultury, jest też psychoterapeutką tańcem i ruchem (DMT). Pracowała m.in. w Gazecie Stołecznej, Super Expressie, TVP. Jest autorką książki "Alopecjanki. Historie łysych kobiet" oraz współautorką poradników "#Nastolatka". Specjalizuje się w tematyce show-biznesowej oraz społecznej. W Dziennik.pl zajmuje się działem życie gwiazd, nostalgia, kultura. Prowadzi podcasty "Kawka z…" i "Dziennik Kryminalny" emitowane na kanale DGP Infor na Youtubie.